BOLSWARD De uitgebreide en wereldwijd verspreide familie Cnossen – Knossen bezegelde zaterdag in cultuurhistorisch centrum De Tiid in Bolsward een overeenkomst waarmee het omvangrijke familiearchief in bewaring wordt gegeven bij De Tiid.

Ter ere daarvan werd het oudste familiedocument, uit 1456, uit het gemeentelijke archief van Súdwest Fryslân opgediept. Daarmee was deze ’heilige graal’ voor het eerst in zeshonderd jaar zichtbaar voor publiek. De rest van het omvangrijke Cnossen-Knossen familiearchief krijgt daar dus in de nabije toekomst ook een plaats.

In een volle zaal met familieleden van heinde en ver was ook een Canadese tak van de familie aanwezig. Velen herkenden elkaar nog van eerdere samenkomsten of persoonlijke contacten. Het stichtingsbestuur maakte met een interessant programma een symbolische start van een omvangrijk archiveringsproject.

Na digitalisering verhuist het fysieke archief naar De Tiid. Namens het gemeentelijke archief nam archivaris Marian Spoelman de allereerste archiefdoos in ontvangst. Het bestuur van de Stichting familie Cnossen-Knossen stopte daarin onder meer de allereerste handgeschreven aantekeningen die de basis legden voor twee vuistdikke familieboeken die in 1986 en 2018 verschenen. Het totale familiearchief telt ongeveer zesduizend documenten die in ruim zestig jaar door familieleden zijn bewaard.

Een gedegen toelichting op de onderwerpen ’familiearchief’ en ’lakzegel’ werd vervolgens via een power-pointpresentatie gegeven door de heer Jelle Cnossen, namens het stichtingsbestuur de projectcoördinator van het digitaliseringsproces. Opvallend was onder meer dat de Cnossen-Knossen familie via DNA-onderzoek heeft laten nagaan waar de basis voor de bijna 600 jaar oude Friese familie is gelegd. Daaruit bleek dat nog vroegere voorouders voornamelijk in Groot-Brittannië en Scandinavië leefden.

Eveneens interessant was het om te zien hoe gedegen archeologisch terponderzoek in het gebied waar, onder de rook van Bolsward, de beide terpen met de naam Cnossens (Groot en Klein Cnossen) zich bevonden, veel van de historie van de terpen aan het licht heeft gebracht. En ook dat veel nog onderbelicht bleef.

De naam Cnossen of Knossens wordt al genoemd in akten uit de vijftiende eeuw. Hoewel van Groot en Klein Cnossen slechts de grote terp nog rest, is het reliëf van de andere wierde in het landschap nog duidelijk te herkennen. Deze ligt iets ten noordoosten van het nog bewoonde Cnossen. De boerderij en stallen liggen vlakbij de Wymerts, in Bolsward meest de Snekervaart genoemd, in een gebied waarin met name tijdens de Tweede Wereldoorlog zich vreselijke voorvallen hebben afgespeeld. De boerderij wordt bewoond door de familie Witteveen, waarvan binnenkort de derde generatie Witteveen het boerenbedrijf gaat overnemen.

De band van de Cnossens met Bolsward is bijzonder. De straatnaam Cnossenlaan is ooit gegeven aan een oorspronkelijk zeer lange weg die liep van Groot en Klein Cnossen tot aan de Snekerpoortsbrug waarachter de binnenstad begint. Enkele kilometers lang en oorspronkelijk genoemd als Knossensera laen. Op 19 december 1950 bleef, bij raadsbesluit, de naam nog slechts bestaan voor het gedeelte dat als landweggetje liep vanaf de rijksweg, nu A7, langs Groot en Klein Cnossen. De namen Secretaris Haitsmalaan, Pieter Coopmansstraat en Gasthuissingel dienden als vervanging van de Cnossenlaan.

Eeuwenlang lag een unieke oorkonde diep in archieven, zonder dat dit zegel het daglicht zag. Op deze familiedag was het zegel, met de oorkonde, door de aanwezigen te bekijken. Daarna werd het weer teruggelegd in het archief van De Tiid.

De naam op het bijna 600 jaar oude zegel geeft het jaartal 1456 aan en de oudst gekende familienaam: Wpka Johannis to Knossens. Deze naam staat vermeld in de oorkonde als ontvanger van het bewijs dat een familielid afstand doet van een erfenis van ruim 4 pondemaat (ruim een hectare) land nabij Cnossens. Een klein zegel, nauwelijks leesbaar, maar van onschatbare historische waarde voor de wereldwijd verspreide familie.

Generaties lang zullen de families Cnossen, of Knossen, gewoond hebben aan deze rand van Bolsward, op terpjes en werkzaam als boer. Pas in de zestiende eeuw gaan de Cnossens zich verspreiden, eerst in de buurt, later over de hele wereld. Als boer, als militair, en in andere beroepen. Opmerkelijk is dat in de zeventiende eeuw de familie zich vestigde in Hommerts en wel voornamelijk aan de bekende Jeltewei aldaar. En op deze dag, in de plaats waar de oudst zichtbare wortels te vinden zijn, Bolsward, vindt dus de bijenkomst plaats waar de hele familiegeschiedenis voor eeuwig bewaard zal worden in het grote en zeer verzorgde en toegankelijke archief van het cultuurhistorisch centrum De Tiid.

Bolsward Nieuwsblad