BOLSWARD De vijf Concerten Verbeelding tegen Verharding, onder leiding van dirigent Jan Vermaning, gaan over moed, menselijkheid en verbinding. Door de verbinding van muziek met persoonlijke verhalen, verteld door polarisatie-expert Bart Brandsma, ontstaat een gevoel van moed en menselijkheid. Bovendien gaat Bart Brandsma ‘in gesprek’ met zijn verre familielid Titus Brandsma.

Zaterdag 25 april is het openingsconcert in Dokkum en het vierde concert vindt op 8 mei plaats in Bolsward, in de Grote- en/of Martinikerk vanaf 20.00 uur. Entreeprijs bedraagt 15 euro per persoon. Het slotconcert is 11 mei in Oss, in de Titus Brandsmaparochie. De concerten verbeelden het verlangen van veel mensen om verschil niet te laten verdwijnen maar juist te omarmen. En dat lukt, als je ervaring deelt en samen aan één verhaal werkt. Dat is wat je ervaart in deze prachtige uitvoering door het Nationaal Symfonisch Kamerorkest in samenwerking met het Noord Nederlands Kamerkoor.

De concerten zijn ontstaan door een samenwerking tussen Jan Vermaning, het Nationaal Symfonisch Kamerorkest en Jules Schelvis met de uitvoering van Er reed een trein naar Sobibor. In 2013 in het kader van Nederland Herdenkt, las Jules Schelvis, zittend tussen de leden van het Nationaal Symfonisch Kamerorkest, voor uit zijn laatste boek. In 2014 volgden hierop een internationale tournee en nog een allerlaatste keer trad Jules Schelvis op deze wijze op in maart 2015 in het Vredespaleis in Den Haag.

In april het jaar daarop is Jules Schelvis overleden maar Jan Vermaning wilde de concerten voortzetten. In 2024 tijdens de internationale dag van de vrede, werd een nieuwe editie van het concert gehouden waarbij filosoof en polarisatie-expert Bart Brandsma inhoudelijk het concert versterkte met persoonlijke verhalen en inzichten. Bart Brandsma ging ‘in gesprek’ met Jules Schelvis en maakte vanuit Jules’ geschiedenis een brug naar en vergelijking met het heden. Dit jaar komt er een nieuwe (landelijke) reeks concerten. Tijdens vijf voorstellingen gaat Bart Brandsma ‘in gesprek’ met Titus Brandsma, Nederlands karmeliet, rector magnificus van de Katholieke Universiteit Nijmegen, publicist, ‘heilige’ en verzetsheld die in 1942 in concentratiekamp Dachau overleed. In dit artikel in het Bolswards Nieuwsblad stellen wij enkele vragen aan Jan Vermaning over de Concerten van Verbinding.

Waarom vind je het zo belangrijk om het werk van Jules Schelvis voort te zetten?
„Het is niet zozeer dat ik het werk van Jules Schelvis in het bijzonder wil voortzetten. Mijn drive zit hem erin dat de wereld blijkbaar nooit van de geschiedenis kan en wil leren. De polarisatie die nu gaande is, valt te vergelijken met die van de 30-er jaren. Mensen worden uiteengedreven en men zoekt een zondebok… Vanuit mijn familiegeschiedenis komt ook een deel van mijn drive, namelijk dat beide grootouders in het verzet zaten. Mijn moeder was op jonge leeftijd koerierster en mijn vader heeft in een werkkamp gezeten. De motivatie om voor een ander op te komen wil ik onder de aandacht houden. Vanuit mijn jarenlange vrijwilligerswerk voor de stichting Nationale Herdenking Joure, proberen we ouderen, maar vooral de jeugd te onderwijzen ‘opdat we niet vergeten’.”

Dit jaar kiezen jullie niet het verhaal van Jules Schelvis maar voor het verhaal van Titus Brandsma, waarom hij?
„Bart was al jaren geïnteresseerd in zijn verre familielid, Titus Brandsma. Titus was ook een filosoof en probeerde de verschuivingen in de maatschappij en de dynamiek tussen mensen te duiden.

In dit nieuwe project gaat Bart Brandsma ‘in gesprek’ met Titus Brandsma: Waar komt de kracht van een individu vandaan om voor de onderdrukten op te komen. Ook nu maakt Bart een sprong van het verleden naar het heden. Barts woorden zijn indrukwekkend en schudden mensen wakker. Er is veel vertrouwen tussen Bart en mij en een hele goede samenwerking. We hopen dat we met ons gezamenlijke verhaal de samenleving kunnen bereiken. Wij-zij denken moeten we blijven benoemen, zodat we niet (weer) als samenleving uit elkaar gaan vallen.”

Het is niet één concert maar het zijn er maar liefst vijf, op vijf verschillende plaatsen. Is hier een bijzondere reden voor?
„Na het succes van 21 september 2024, voelden Bart en ik de behoefte dit vaker te gaan doen Het hele project is inderdaad groot en kost behoorlijk veel energie (en geld). Het is dan erg fijn om voor al die energie en tijd die het maken van het concert iedereen gekost heeft, het meer dan één keer te kunnen uitvoeren. Bovendien heeft het daarmee ook meer impact. Uiteindelijk brengen we deze bescheiden concertreeks nu van noord tot zuid in Nederland. Hopelijk wordt het een succes en gaan we het nog heel veel vaker uitvoeren.”

Waarom kies je voor het verhaal en de muziek samen, wat maakt dit volgens jou los bij mensen?
„Er reed een trein naar Sobibor hebben we uiteindelijk zo’n 13 keer uitgevoerd (binnen- en buitenland) Ook hier maakte ik gebruik van tekst – muziek en beeld. Deze triangel van woord- muziek-beeld komt bij mensen binnen. Op deze manier worden diverse emotionele lagen ‘aangesproken’ : tijd om te luisteren, te beleven (visueel en auditief) en te verwerken. Vooraf wordt aangegeven dat er tussentijds NIET geapplaudisseerd mag worden. Ieder aanwezig individu wordt op zichzelf en de eigen gedachten teruggeworpen.

Bart omschrijft dit heel terecht als ‘de positie in het stille midden’: je doet er toe en kunt iets doen!”

Al vroeg in de jaren dertig van de twintigste eeuw waarschuwde filosoof en Karmelitaans monnik Titus Brandsma voor de gevaren van het Nationaal-Socialisme. Hij was rector magnificus van de Katholieke Universiteit Nijmegen, speelde veel maatschappelijke rollen, waaronder die van journalist, en belandde zo al snel op de zwarte lijst van de Duitse bezetter, zelfs nog voor deze in 1940 Nederland overmeesterde. Vanaf het begin van de bezetting kwam Titus in het geweer tegen maatregelen, bijvoorbeeld die van de uitsluiting van Joodse leerlingen op scholen, de verplichte NSB-propaganda in kranten en bladen. Hij was in zijn tijd publiek gekend, gold als een spreker van gewicht. Al vroeg in het vizier van de Nazi’s gekomen werd hij uiteindelijk in januari 1942 ingerekend, naar de Scheveningse gevangenis overgebracht, en uitgebreid verhoord.

De verslagen van de verhoren geven een ongebroken Brandsma te zien, die zich niet door vijanddenken laat bepalen. Hij doet niet mee aan wij-zij denken. Hij wenst Duitsland en Nederland samen te zien optrekken, zegt hij, en raakt niet onder de indruk van de opsluiting, wat voor een monnik, die gewend is aan zijn cel een herkenbare situatie is. Hij kiest er niet voor om toe te geven, geeft daarmee elk zicht op vrijlating op. Zo komt hij in kamp ‘durchgangslager’ Amersfoort terecht, en is daar onophoudelijk zijn medegevangenen tot grote steun. Ooggetuigen spreken van ‘een man die vrij was in gevangenschap’, die hen optilde, en iets dragelijk wist te maken voor hen, in ondraaglijke omstandigheden. Hij steeg boven zichzelf uit, en dat verhaal moet verteld worden. Het kostte hem zijn leven, na transporten die hem tot in Dachau, het concentratiekamp, hebben gebracht.

Bart Brandsma, waarom kies je voor een gesprek met Titus?
Bart: „Mensen laten zich heel verschillend raken door Titus Brandsma. Voor sommigen is hij heilige, anderen kiezen de term verzetsheld. Aspecten die mij raken, liggen besloten in mijn biografie, omdat ik zelf lang werkte als journalist, omdat ik zelf filosoof ben, en dan nog eens ver familielid. En dan is er de geloofsopvatting van Titus Brandsma. Voor hem domineerden niet leerstellingen, niet een droog stelsel van overtuigingen, maar een zoeken naar een waarachtige levenshouding. Is het mogelijk om ‘het kleine’, het op zelfbehoud en eigenbelang gerichte, los te laten, om vervolgens ruimte te geven aan ‘een andere bedoeling’ met het leven. De houding van de mysticus.. Dat spreek me aan, ook al omdat ik me als filosoof, consultant en trainer zo’n twintig jaar met de dynamiek van polarisatie bezig houdt, wij-zij denken.”

,,Met mijn werk raak ik aan de inzichten van Titus Brandsma.

Het kost dan ook geen moeite om Titus Brandsma, met zijn houding ten opzichte van verwarrende, onzekere tijden, waarin verharding toeneemt, te gaan bevragen. Wat kunnen we leren van hem, wat zijn routes die ons uit de somberte kunnen houden? Wat is een goed en persoonlijk antwoord op onze tijd? De verbeelding die je met verhalen en muziek (het orkest van Jan Vermaning) kan oproepen, sluit sterk aan bij wat Titus Brandsma wilde. Zachte krachten oproepen, zo sterk, dat daarmee gevoelens van machteloosheid het nakijken krijgen.”

Data en locatie van de concerten Verbeelding tegen Verharding
• 25 april 2026 – Dokkum, Bonifatiuskapel 20.00 uur
• 30 april 2026 – Nijmegen, Titus Brandsma Gedachteniskerk 20.00 uur
• 3 mei 2026 – Zwolle, Dominicanenkerk 16.00 uur
• 8 mei 2026 – Bolsward, Grote- en/of Martinikerk 20.00 uur
• 11 mei 2026 – Oss, Titus Brandsmaparochie 20.00 uur

Ticketprijs €15,-